Hürmüz Boğazı'nda yaşanan ve küresel enerji arzını derinden sarsan kesinti, modern tarihin en büyük enerji şoklarından birini tetikledi. McKinsey Küresel Enstitüsü'nün "Artçı Etkiler: Hürmüz Boğazı Krizinin Ötesinde Enerji Güvenliği" başlıklı raporuna göre, krizin zirve yaptığı dönemde küresel petrol ve doğal gaz arzının yüzde 14'ü sekteye uğradı. Bu oran, 1970'lerin petrol şoklarının etkisinin iki katına, 2022'deki Rusya-Ukrayna savaşının en yoğun etkisinden ise altı kat daha fazlasına denk geldi.
Olayın Gelişimi ve Arka Planı
ABD/İsrail-İran Savaşı öncesinde küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20'si ve küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yine yaklaşık yüzde 20'si Hürmüz Boğazı'ndan geçiyordu. Kesinti sırasında etkilenen enerji arzının yüzde 91'ini petrol oluştururken, doğal gaz tarafındaki doğrudan etki daha sınırlı kaldı. Gaz arzının yalnızca yüzde 3'ü doğrudan etkilendi. Hürmüz Boğazı'ndan 2025'in son çeyreğinde günlük yaklaşık 21 milyon varil petrol geçişi beklenirken, kriz döneminde bu akışın yalnızca yaklaşık 3,3 milyon varillik kısmı devam edebildi.
"Bu kesinti, enerji güvenliği konusunda ne kadar kırılgan olduğumuzu bir kez daha gözler önüne serdi. Alternatif boru hatları ve stoklar olmasaydı sonuçları çok daha ağır olabilirdi."
Öne Çıkan Gelişmeler ve Madde Madde Süreç
Kriz öncesinde Çin ve diğer ülkelerin petrol stoklarını artırması, bu alımların durmasıyla küresel sistemde yerine konulması gereken petrol arz-talep açığının günlük yaklaşık 15,5 milyon varil olarak hesaplanmasına yol açtı. Ancak devreye alınan çeşitli mekanizmalarla bu açık büyük ölçüde dengelendi:
- Alternatif boru hatları ve Hürmüz dışındaki üretim artışıyla günlük yaklaşık 4,7 milyon varillik petrol akışı sağlandı.
- Küresel petrol stoklarından günlük yaklaşık 3,5 milyon varil kullanılarak açığın yüzde 20'si karşılandı.
- Günlük 6,8 milyon varillik petrol tüketimi düşüşüyle açığın yaklaşık yüzde 45'i dengelendi.
Süreçte Bilinmesi Gerekenler
Devreye alınan bu mekanizmalar enerji sisteminin şoka dayanıklılığını artırsa da, bu araçların sınırlarının belirginleştiği vurgulanıyor. Ağustos ayı sonu itibarıyla küresel stoklardan yaklaşık 500 milyon varil kullanıldı. Rafineri sistemindeki baskı da artarken, Körfez'deki rafinerilerde üretimin dörtte birinden fazlası düştü. Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı'nın saldırılar sonucu geçici olarak kapatılması, alternatif güzergahların da bölgesel gelişmelere karşı ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. Rapora göre, alınacak önlemlerle 2030'a kadar olası yeni bir Hürmüz şokunda kriz öncesi petrol akışlarının yüzde 35 ila 70'i telafi edilebilir.